Spis treści: Część pierwsza. Interpretacja najczęstszych odchyleń od normy w badaniach kardiologicznych i zasady postępowania diagnostycznego w gabinecie lekarza POZ Rozdział 1. Podmiotowe i przedmiotowe objawy chorób serca w praktyce lekarza POZ – Aleksandra Parczewska, Marcin Gruchała Ból w klatce piersiowej Duszność Kołatanie serca Kaszel Krwioplucie Obrzęki Wodobrzusze Sinica Osłuchiwanie serca Ocena tętna Zawroty głowy Omdlenia i zaburzenia świadomości Piśmiennictwo Rozdział 2. Pacjent z nieprawidłowym ciśnieniem tętniczym krwi – Anna Wolska-Bułach, Andrzej Tykarski Podwyższone ciśnienie tętnicze krwi Hipotonia Hipotonia pierwotna Hipotonia ortostatyczna Hipotonia wtórna Piśmiennictwo Rozdział 3. Pacjent z wynikiem 24-godzinnego Holtera ciśnieniowego w gabinecie lekarza POZ – Katarzyna Kostka-Jeziorny Piśmiennictwo Rozdział 4. Pacjent z nieprawidłowym EKG – podstawy elektrokardiografii – Patryk Siedlecki, Małgorzata Kurpesa Wstęp Odprowadzenia w elektrokardiogramie Sposób rejestracji elektrokardiogramu Składowe elektrokardiogramu Obliczanie częstotliwości rytmu serca Wyznaczanie osi elektrycznej serca Oś pośrednia – oś prawidłowa Odchylenie osi w lewo – lewogram patologiczny Odchylenie osi w prawo – prawogram Oś nieokreślona Rytm zatokowy prawidłowy Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego Blok przedsionkowo-komorowy I stopnia Blok przedsionkowo-komorowy II stopnia Blok przedsionkowo-komorowy III stopnia (blok całkowity) Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca Pobudzenia przedwczesne przedsionkowe Rytm przedsionkowy Jednokształtny częstoskurcz przedsionkowy Trzepotanie przedsionków Migotanie przedsionków Pobudzenia przedwczesne z łącza przedsionkowo-komorowego Zastępcze pobudzenia z łącza przedsionkowo-komorowego Zastępczy rytm z łącza przedsionkowo-komorowego Przyspieszony rytm z łącza przedsionkowo-komorowego (nienapadowy częstoskurcz węzłowy) Napadowy częstoskurcz z łącza przedsionkowo-komorowego Komorowe zaburzenia rytmu serca Przedwczesne pobudzenia komorowe Zastępcze pobudzenia komorowe Zastępczy rytm komorowy Czynny rytm komorowy Częstoskurcz komorowy Trzepotanie komór Migotanie komór Zmiany w EKG w ostrych zespołach wieńcowych Ostry zespół wieńcowy z uniesieniem odcinka ST Ostry zespół wieńcowy bez uniesienia odcinka ST Zmiany zespołów QRS sugerujące martwicę Piśmiennictwo Rozdział 5. Pacjent z wynikiem przedłużonego monitorowania EKG metodą Holtera w gabinecie lekarza POZ – Barbara Uznańska-Loch, Małgorzata Kurpesa Monitorowanie EKG metodą Holtera – specyfika badania Kogo kierować na monitorowanie EKG metodą Holtera? Interpretacja wyniku całodobowego monitorowania EKG metodą Holtera Piśmiennictwo Rozdział 6. Pacjent z wynikiem badania echokardiograficznego w gabinecie lekarza POZ – Edyta Płońska-Gościniak, Barbara Lichodziejewska, Karina Wierzbowska-Drabik Wprowadzenie Rodzaje badań echokardiograficznych i tryby obrazowania Możliwości diagnostyczne echokardiografii Podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 7. Pacjent z lipidogramem w gabinecie lekarza POZ – Krzysztof Chlebus, Marcin Pajkowski Epidemiologia Lipidogram i podział dyslipidemii Leczenie Cele terapeutyczne Modyfikacja stylu życia Farmakoterapia hipercholesterolemii Monitorowanie terapii hipolipemizującej Leczenie hipertrójglicerydemii Piśmiennictwo Rozdział 8. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego w gabinecie lekarza POZ – Piotr Jankowski Ryzyko sercowo-naczyniowe Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego Piśmiennictwo Część druga. Diagnostyka różnicowa najczęstszych objawów podmiotowych w chorobach układu krążenia: przyczyny i wstępna diagnostyka w gabinecie lekarza POZ Rozdział 9. Pacjent z bólem w klatce piersiowej: przyczyny sercowe i pozasercowe bólów w klatce piersiowej, postępowanie w gabinecie lekarza POZ – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka Miażdżyca tętnic wieńcowych Przyczyny bólu w klatce piersiowej Dławica Prinzmetala, czyli dławica naczynioskurczowa Zespół wieńcowy X Zator tętnicy wieńcowej Tętniak aorty oraz ostre rozwarstwienie aorty Zapalenie osierdzia Zapalenie mięśnia sercowego Zatorowość płucna Odma opłucnowa Kolka żółciowa Ból przełyku Ból neuralgiczny i psychogenny Piśmiennictwo Rozdział 10. Pacjent z dusznością – Marta Kałużna-Oleksy Patogeneza duszności Podział duszności Diagnostyka różnicowa duszności Piśmiennictwo Rozdział 11. Diagnostyka różnicowa kołatań serca – Adrian Gwizdała Piśmiennictwo Rozdział 12. Pacjent z zasłabnięciami i omdleniami – Jacek Gajek Podział omdleń Omdlenia odruchowe Omdlenia ortostatyczne Omdlenia sercowe Epidemiologia omdleń Diagnostyka omdleń Piśmiennictwo Część trzecia. Pacjent z najczęstszymi chorobami układu krążenia w gabinecie lekarza POZ Rozdział 13. Pacjent z chorobą wieńcową – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka Wstęp Symptomatologia choroby niedokrwiennej serca Stabilna choroba wieńcowa Ostre zespoły wieńcowe Rozpoznanie i postępowanie w chorobie niedokrwiennej serca Stabilna choroba wieńcowa Ostry zespół wieńcowy Piśmiennictwo Rozdział 14. Pacjent z niewydolnością serca – Ewa Straburzyńska-Migaj Diuretyki Leki hamujące układ neurohormonalny Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI)/antagoniści receptora angiotensyny (ARB) Leki beta-adrenolityczne (LBA) Antagoniści receptora dla mineralokortykosteroidów (MRA) Sakubitryl/walsartan Iwabradyna Elektroterapia Leczenie inwazyjne Opieka wielospecjalistyczna Podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 15. Rozpoznawanie i klasyfikacja zaburzeń rytmu serca – Krzysztof Błaszyk Wstęp Prawidłowy rytm serca (rytm zatokowy) Definicja arytmii Objawy arytmii Klasyfikacja arytmii Epidemiologia Arytmia nadkomorowa Arytmia komorowa Obraz kliniczny Zasady leczenia częstoskurczów Postępowanie doraźne w częstoskurczu z wąskim zespołem QRS Postępowanie doraźne w częstoskurczu z szerokim zespołem QRS Postępowanie w częstoskurczu komorowym i komorowych zaburzeniach rytmu Rola lekarza rodzinnego (POZ) w doraźnym postępowaniu u pacjenta z arytmią – podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 16. Pacjent z zaburzeniami automatyzmu i przewodnictwa – Michał Waśniewski Wstęp Epidemiologia Etiopatogeneza Objawy kliniczne Diagnostyka Rokowanie Podział zaburzeń automatyzmu i przewodnictwa Dysfunkcja węzła zatokowego (SSS) Bloki przedsionkowo-komorowe Bloki śródkomorowe Wskazania do stałej elektrostymulacji serca u pacjentów z zaburzeniami automatyzmu i przewodnictwa Podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 17. Pacjent z nadciśnieniem tętniczym w gabinecie lekarza POZ – Anna Flotyńska, Andrzej Tykarski Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego Kogo kierować do specjalisty? Diagnostyka Leczenie hipotensyjne Piśmiennictwo Rozdział 18. Pacjent z wadą serca w gabinecie lekarza POZ – Piotr Hoffman Wstęp Nabyte wady zastawkowe Zwężenie zastawki aortalnej Zwężenie zastawki mitralnej Niedomykalność zastawki aortalnej Niedomykalność zastawki mitralnej Niedomykalność zastawki trójdzielnej Współwystępowanie wad nabytych. Wady wrodzone serca Piśmiennictwo Rozdział 19. Pacjent z chorobą zakrzepowo-zatorową w gabinecie lekarza POZ Żylna choroba zatorowo-zakrzepowa – Zbigniew Krasiński Wstęp Definicja i podział Czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej Objawy zakrzepicy żył głębokich Rozpoznanie zakrzepicy żył głębokich Leczenie zakrzepicy żył głębokich poza antykoagulacją Rokowanie w zakrzepicy żył głębokich Ostra zatorowość płucna – Tatiana Mularek-Kubzdela Definicja Epidemiologia Rozpoznanie Strategia postępowania diagnostycznego Kogo kierować do szpitala przy podejrzeniu ostrej zatorowości płucnej Zasady postępowania po incydencie ostrej zatorowości płucnej Piśmiennictwo Część czwarta. Wybrane problemy terapeutyczne dotyczące pacjentów z chorobami układu krążenia Rozdział 20. Pacjent wypisany ze szpitala Pacjent wypisany ze szpitala po ostrym zespole wieńcowym i po zabiegu PCI – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka Rehabilitacja kardiologiczna Leczenie przeciwpłytkowe Piśmiennictwo Pacjent wypisany ze szpitala po przezcewnikowej implantacji protezy zastawki aortalnej (TAVI) – Anna Olasińska-Wiśniewska, Marek Grygier Piśmiennictwo Pacjent wypisany ze szpitala po dekompensacji niewydolności serca – Ewa Straburzyńska-Migaj Piśmiennictwo Pacjent wypisany ze szpitala po kardiowersji migotania i/lub trzepotania przedsionków – Adrian Gwizdała Piśmiennictwo Pacjent wypisany ze szpitala po wszczepieniu urządzenia do elektroterapii – stymulatora, ICD lub CRT – Przemysław Mitkowski Problemy ogólne występujące u chorych po zabiegach implantacji urządzeń w praktyce lekarza POZ Problemy chorych po zabiegach implantacji związane z rodzajem wszczepionego urządzenia w praktyce lekarza POZ Piśmiennictwo Rozdział 21. Opieka nad pacjentem po przeszczepieniu serca – Hanna Wachowiak-Baszyńska, Ewa Straburzyńska-Migaj Wskazania i ogólne zasady kwalifikacji do przeszczepienia serca Ośrodki przeszczepiające serce w Polsce Przeżycie pacjentów po przeszczepieniu serca Podstawowe informacje na temat opieki nad pacjentem po przeszczepieniu serca Leczenie immunosupresyjne – zasady leczenia, działania niepożądane i interakcje leków immunosupresyjnych Badanie podmiotowe i przedmiotowe Zapis EKG u pacjenta po przeszczepieniu serca Zaburzenia rytmu w sercu przeszczepionym Ostre odrzucanie Późne odrzucanie Choroby współistniejące Nadciśnienie tętnicze Cukrzyca Hiperlipidemia Przewlekła choroba nerek Nowotwory po przeszczepieniu serca Zakażenia Szczepienia ochronne pacjentów po przeszczepieniu serca Podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 22. Pacjent po zabiegu zastawkowym – Zofia Oko-Sarnowska Kwalifikacja do zabiegu zastawkowego Sposoby leczenia zabiegowego wad zastawkowych serca Przygotowanie pacjenta do zabiegu Opieka pooperacyjna Wczesny okres pooperacyjny (30 dni po zabiegu) Zasady leczenia przeciwkrzepliwego i/lub przeciwpłytkowego po zabiegu zastawkowym Opieka długofalowa Powikłania odległe Zastawka mechaniczna Zastawka biologiczna Piśmiennictwo Rozdział 23. Kobieta w ciąży z chorobą serca w gabinecie lekarza POZ – Olga Trojnarska, Agnieszka Bartczak-Rutkowska Wady serca u kobiet w ciąży Nadciśnienie tętnicze u kobiet w ciąży Zaburzenia rytmu serca u kobiet w ciąży Kardiomiopatia połogowa Choroba wieńcowa u kobiet w ciąży Żylna choroba zatorowo-zakrzepowa u kobiet w ciąży Piśmiennictwo Rozdział 24. Aktywność fizyczna pacjentów z chorobami układu krążenia – Ewa Straburzyńska-Migaj Piśmiennictwo Rozdział 25. Leczenie stomatologiczne Punkt widzenia lekarza stomatologa – Beata Wiśniewska Punkt widzenia lekarza kardiologa – Aneta Klotzka Piśmiennictwo Rozdział 26. Leczenie przeciwpłytkowe – Anna Komosa, Maciej Lesiak Jak długo stosować podwójną terapię przeciwpłytkową? Które leki wybrać? Pacjent leczony przezskórną interwencją wieńcową Pacjent poddany bezpośredniej rewaskularyzacji mięśnia sercowego Pacjent leczony zachowawczo Zmiana leku przeciwpłytkowego U kogo wydłużyć terapię powyżej 12 miesięcy? Rodzaje leków przeciwpłytkowych Kwas acetylosalicylowy (ASA, aspiryna) Klopidogrel Tikagrelor Prasugrel Jak oszacować ryzyko krwawienia i ryzyko niedokrwienne? Przygotowanie pacjenta do zabiegów w trakcie terapii przeciwpłytkowej Czy przed zabiegiem usunięcia zęba należy odstawić leki przeciwpłytkowe? Czy przed badaniem endoskopowym należy odstawić leki przeciwpłytkowe? Kiedy można odstawić DAPT przed operacją niekardiochirurgiczną? Podsumowanie Piśmiennictwo Rozdział 27. Leczenie przeciwkrzepliwe w gabinecie lekarza POZ – Anetta Undas Leczenie przeciwzakrzepowe i żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej Czas stosowania leczenia przeciwkrzepliwego Zakrzepica żył powierzchownych Profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej Leczenie przeciwzakrzepowe i migotanie przedsionków Leczenie przeciwzakrzepowe i wady zastawkowe serca Stosowanie antykoagulacji u chorych z wadą zastawkową Stosowanie antykoagulacji i mechaniczne protezy zastawkowe Stosowanie antykoagulacji i zastawki biologicznej Szczególne sytuacje w czasie antykoagulacji Przedawkowanie VKA Zabiegi inwazyjne Powikłania leczenia przeciwkrzepliwego Krwawienia Małopłytkowość Współpraca ze specjalistami Piśmiennictwo Rozdział 28. Nagłe zatrzymanie krążenia w gabinecie lekarza POZ – Jarosław Bugajski, Marek Gierlotka Definicje Epidemiologia nagłego zatrzymania krążenia Klasyfikacja nagłego zatrzymania krążenia Postępowanie Rokowanie Piśmiennictwo Rozdział 29. Profilaktyka chorób układu krążenia – Tomasz Zdrojewski Epidemiologia Umieralność przedwczesna Choroby serca i naczyń vs. choroby nowotworowe Hospitalizacje z przyczyn sercowo-naczyniowych Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego w Polsce Aktualne zalecenia ESC (z 2016 roku) dotyczące prewencji chorób serca i naczyń Główne cele lekarza rodzinnego w odniesieniu do klasycznych czynników ryzyka Inne markery ryzyka sercowo-naczyniowego Stany kliniczne wpływające na ryzyko rozwoju chorób serca i naczyń Wybrane grupy pacjentów Jak prowadzić interwencję prewencyjną w praktyce klinicznej? Strategia populacyjna w nowoczesnej prewencji chorób serca i naczyń Piśmiennictwo Rozdział 30. Podróże pacjenta z chorobą układu krążenia – Dominika Szalewska Zalecenia ogólne Profilaktyka zakrzepowo-zatorowa Piśmiennictwo Rozdział 31. Życie intymne osób z chorobami układu krążenia – Jadwiga Wolszakiewicz Przyczyny zaburzeń funkcji seksualnych Bezpieczeństwo aktywności seksualnej pacjentów z chorobami układu krążenia Bezpieczeństwo stosowania leków wspomagających erekcję Piśmiennictwo Rozdział 32. Rozwiązania telemedyczne w praktyce lekarza POZ (współpraca specjalisty i lekarza POZ) – Ryszard Piotrowicz Definicja telekonsultacji Telekonsultacje pomiędzy lekarzem POZ a specjalistą Telekonsultacje między pacjentem a specjalistą w obecności lekarza POZ Telekonsultacje między lekarzem POZ/pielęgniarką a pacjentem Piśmiennictwo Rozdział 33. Rehabilitacja w ramach programu kompleksowej opieki specjalistycznej (KOS-zawał) – rola lekarza POZ – Jadwiga Wolszakiewicz Kompleksowa opieka specjalistyczna po zawale serca (program KOS-zawał) Rehabilitacja kardiologiczna pacjentów po zawale serca Trening fizyczny w rehabilitacji kardiologicznej Podsumowanie Piśmiennictwo