Spis treści Wprowadzenie. . 9 Medialny obraz przeszłości . . 12 Pamięć zbiorowa i polityka historyczna. . 14 „Nigdy więcej wojny”. . 21 Część I Upamiętnianie 1 września w Polsce i w Niemczech w latach 1945–1988 Pamięć ofiar, zwycięzców i bohaterów: 1 września w PRL w latach 1945–1988. . 27 Pamięć o Wrześniu na usługach partii: legitymizowanie władzy. . 27 Lata 1945–1956: konsolidacja doświadczeń, instytucjonalizacja pamięci i legitymizacja polityki. . 33 Lata 1957–1969: Ujednolicanie praktyk i poszerzanie treści pamięci. . 49 Lata 70. – schematyzacja pamięci, instrumentalizacja i edukacja. . 81 Lata 80. – w poszukiwaniu nowych znaczeń i funkcji. . 97 1 września i walka o pokój: obchody w NRD w latach 1945–1988. . 118 Pierwsze rocznice: od 1945 do 1948 roku. . 120 Rok 1949 – pierwsza kulminacja obchodów rocznicy 1 września. . 122 Lata 50. – malejące znaczenie Polski w obchodach rocznicowych. . 131 Lata 60. – wielka polityka i walka z „zachodnioniemieckim imperializmem”. . 140 Lata 70. – uroczystości przy „granicy pokoju” . 148 Lata 80. – pod znakiem ruchu pokojowego. . 156 Wypieranie i upamiętnianie 1 września: pamięć w RFN w latach 1945–1988. . . 163 Skromne obchody i pierwsze kierunki kształtowania pamięci: lata 1949–1959. . 164 1 września i ruch pokojowy: „Dzień Antywojenny” bez Polski (lata 1957–1968). . 173 Propozycje rozmów i przemówienia: 1 września jako motor zbliżenia politycznego (lata 1960–1969). . 177 Pamięć w konflikcie: lata 70. i czterdziesta rocznica. . 188 Lata 1980–1988: walka o pokój bez Polski . . 201 Część II 1989 – rok pamięci i rok przemian Kontekst polityczny w Polsce, NRD i RFN. . 209 Obchody 50. rocznicy wybuchu II wojny światowej w Polsce: uroczyście i międzynarodowo. . 214 Przygotowania i oczekiwania. . 214 Zmiany w treści pamięci. . 216 Uroczystości rocznicowe w Warszawie. . 218 „W całym kraju odbyły się podniosłe uroczystości”. . 223 Westerplatte – uroczystości państwowe i patriotyczno-religijne. . 226 Kościół rzymskokatolicki a pamięć o Wrześniu. . 231 Obchody w RFN i NRD w polskich mediach. . 236 Pamięć o Wrześniu w rękach Polaków. . 239 50. rocznica wybuchu wojny w NRD: o szablonach, Polsce i sloganach . . . 243 Preludium. . 243 Centralne obchody. . 247 Delegacja NRD w Polsce. . 253 Pytania i frazesy: wywiad Adama Krzemińskiego z Erichem Honeckerem. . 254 Gesty i goście: legitymizacja na prowincji. . 255 Głosy wspólnot religijnych. . 264 Prasa NRD relacjonuje, jak Polska czci pamięć ofiar wojny i jak informuje o NRD… 266 „Niepoprawni”. Republika Federalna Niemiec pod lupą... 267 Opozycja i zawłaszczony dzień pamięci. . 268 Epilog po dziesięciu dniach . . 269 Podsumowanie na koniec istnienia państwa. . 271 Rok 1989: pamięć o 1 września w RFN i gra z granicami. . 272 Przygotowania i list prezydenta. . 272 Zapowiedzi wydarzeń i ich tło w mediach. . 276 Przesłanie i debata: akty symboliczne na szczeblu federalnym. . 280 Dzwony, wieńce i protesty: akty symboliczne o charakterze regionalnym. . 288 Inni aktorzy polityki pamięci: stowarzyszenia i związki zawodowe. . 295 „Noc kultury” we Frankfurcie: między przestrogą a potpourri. . 298 Sztuka, muzyka, literatura. . 301 Wystawy historyczne. . 303 Nauka i edukacja. . 304 Kościoły i wspólnoty religijne . . 307 Niemcy w Polsce, relacje z Polski . . 308 Podsumowanie. . 309 Pierwsze próby polsko-niemieckiego dialogu pamięci. . 311 Polityka i młodzież z Polski i Niemiec w Palmirach . . 311 „O wolność, sprawiedliwość i pokój w Europie” – katolicy z Polski i RFN o II wojnie światowej. . 315 Na szczeblu lokalnym. . 316 Na zakończenie: co było, co jest, co będzie . . 323 1 września: stymulator kultury pamięci. . 323 Rola miejsc i rytuałów. . 326 Rola aktorów. . 327 Rola mediów. . 328 „Nigdy więcej wojny”. . 330 Perspektywy: pamięć o Wrześniu i dialog polsko-niemiecki po 1989 roku. . 331 Postscriptum po 24 lutego 2022: „Nigdy więcej wojny?”. . 334 Bibliografia. . 337 Wykaz ilustracji. . 353 Wykaz skrótów. . 360 Indeks osób. . 363 Indeks nazw geograficznych. . 371